Czy kaganiec dla psa jest obowiązkowy - co naprawdę mówią przepisy

Kaganiec to jedna z tych rzeczy, o których w Polsce prawie każdy mówi z pewnością, a prawie nikt nie ma racji. Jedni twierdzą, że obowiązuje zawsze, drudzy, że nigdy. Odpowiedź jest konkretna, tylko nie leży w ustawie, a w uchwale Twojej gminy. Rozłóżmy to na części.

Ustawa nie nakazuje kagańca

To punkt wyjścia, który zmienia całą rozmowę: w polskim prawie nie ma przepisu rangi ustawowej, który nakazywałby prowadzanie psa w kagańcu. Ustawa o ochronie zwierząt stawia inny wymóg, w art. 10a ust. 3: zabrania się "puszczania psów bez możliwości ich kontroli i bez oznakowania umożliwiającego identyfikację właściciela lub opiekuna".

Czyli ustawowym standardem jest kontrola nad psem i możliwość identyfikacji, a nie konkretny sprzęt. Smycz i kaganiec są narzędziami, które mogą tę kontrolę zapewnić, ale ustawa nie przepisuje ich z nazwy.

Co może nakazać gmina

Rada gminy uchwala regulamin utrzymania czystości i porządku i może w nim określić obowiązki osób utrzymujących zwierzęta. Wiele gmin właśnie tam wpisało smycz i kaganiec. Jeśli taki zapis obowiązuje w Twojej gminie, obowiązuje Ciebie i to jest pierwsza rzecz do sprawdzenia, zanim zaczniesz się spierać na chodniku.

Jest jednak granica tej kompetencji, i tu robi się ciekawie.

Sądy: obowiązek bezwarunkowy jest za szeroki

Sądy administracyjne wielokrotnie uchylały gminne zapisy nakazujące kaganiec wszystkim psom bez wyjątku:

• NSA, wyrok z 27 czerwca 2017 r. (II OSK 3039/15) potwierdził, że brak smyczy jest dopuszczalny, gdy opiekun zachowuje nad psem odpowiednią kontrolę.
• WSA w Olsztynie, wyrok z 15 listopada 2018 r. (II SA/Ol 740/18) unieważnił zapisy uchwały gminnej zaostrzające warunki, wskazując, że o kagańcu i smyczy rozstrzyga ustawa, a nie gmina, a ograniczenia wolności wymagają formy ustawowej.
• WSA w Gdańsku (II SA/Gd 886/18) i WSA w Rzeszowie (II SA/Rz 164/20) uznały bezwzględne nakazy za wadliwe, bo regulacja musi uwzględniać cechy konkretnego zwierzęcia.

Linia orzecznicza sprowadza się do jednego: regulamin gminny musi przewidywać wyjątki związane ze stanem zdrowia, wiekiem i rozmiarem psa oraz z humanitarnym traktowaniem zwierząt. Nakaz "każdy pies w kagańcu, zawsze" bywa uchylany.

Co to znaczy w praktyce? Że jeśli w Twojej gminie taki zapis nadal wisi w regulaminie, formalnie obowiązuje do czasu jego uchylenia. Wiedza o orzecznictwie jest argumentem w sprawie o uchylenie uchwały, a nie polisą na mandat w środę po południu.

Gdzie kaganiec jest realnie wymagany

Poza uchwałami gminnymi są miejsca, w których kaganiec pojawia się regularnie i konkretnie:

Sytuacja	Skąd wymóg	Uwagi
pociąg, autobus, tramwaj, metro	regulamin przewoźnika	poza transporterem zwykle smycz i kaganiec
psy asystujące	zwolnione z wymogu	także w transporcie publicznym
psy ras uznanych za agresywne	zwykle uchwała gminy	rozporządzenie z 2003 r. dotyczy zezwolenia, nie kagańca
pies zachowujący się agresywnie	zwykłe środki ostrożności, art. 77 kw	ocena należy do opiekuna i do służb

Transport publiczny rozpisujemy osobno, razem z cenami biletów i wymaganymi dokumentami, w psie w pociągu i komunikacji miejskiej.

Psy ras uznanych za agresywne: to nie przepis o kagańcu

Rozporządzenie MSWiA z 28 kwietnia 2003 r. wymienia jedenaście ras uznanych za agresywne. Wbrew częstemu skrótowi myślowemu nie wprowadza ono obowiązku kagańca - wprowadza obowiązek uzyskania zezwolenia na utrzymywanie takiego psa, wydawanego przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta właściwego dla miejsca utrzymywania psa.

Kaganiec dla tych psów pojawia się zwykle dopiero w uchwale gminnej, czyli na tym samym poziomie co dla pozostałych psów.

Art. 77 kodeksu wykroczeń: co grozi

Przepis karny nie mówi o kagańcu, mówi o ostrożności. Art. 77 § 1 stanowi, że kto nie zachowuje zwykłych lub nakazanych środków ostrożności przy trzymaniu zwierzęcia, podlega karze ograniczenia wolności, grzywny do 1000 zł albo karze nagany. Gdy zwierzę swoim zachowaniem stwarza niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia człowieka, grzywna sięga 5000 zł.

Dwa słowa są tu kluczowe. "Nakazane" środki ostrożności to te z uchwały gminnej. "Zwykłe" to te, których wymaga sytuacja: inny zestaw przy psie, który nie zwraca uwagi na nikogo, inny przy psie, który rusza na każdego spotkanego psa. Dlatego ten sam spacer bez kagańca może być całkowicie w porządku w jednym przypadku i wykroczeniem w drugim.

Jak sprawdzić zasady u siebie

1. Wyszukaj regulamin utrzymania czystości i porządku swojej gminy. To uchwała rady gminy, publikowana w Biuletynie Informacji Publicznej i w dzienniku urzędowym województwa.
2. Znajdź rozdział o obowiązkach osób utrzymujących zwierzęta domowe. Tam jest odpowiedź dla Twojego adresu.
3. Sprawdź, czy zapis ma wyjątki. Jeśli nakłada kaganiec bezwarunkowo, jest zbieżny z tym, co sądy już uchylały.
4. Pamiętaj o regulaminach zarządców terenu. Park, kąpielisko czy obiekt z własnym regulaminem może mieć osobne zasady, niezależne od gminy. Opisujemy to przy okazji praw i obowiązków psa w bloku.

Jeśli kaganiec będzie potrzebny, naucz go wcześniej

Niezależnie od tego, co stoi w regulaminie Twojej gminy, kaganiec przyda się w kilku momentach, których nikt nie planuje: wizyta u weterynarza, zabieg, podróż, zastrzyk, opatrunek. Pies, który zna kaganiec z treningu, przechodzi to spokojnie. Pies, któremu zakłada się go pierwszy raz w gabinecie, ma do dwóch stresów naraz.

Kluczowy wybór sprzętowy: kaganiec fizjologiczny, czyli koszykowy, który pozwala psu otwierać pysk, dyszeć, pić i brać przysmaki. Ciasne kagańce tekstylne zamykające pysk uniemożliwiają chłodzenie się i nadają się wyłącznie na bardzo krótkie zabiegi.

Cały trening krok po kroku, razem z doborem rozmiaru, rozpisaliśmy w oswajaniu psa z kagańcem.

Na koniec

Odpowiedź na pytanie z tytułu brzmi: ustawa nie, gmina może. Sprawdzenie jednej uchwały zajmuje pięć minut i rozstrzyga sprawę dla Twojego adresu lepiej niż każda dyskusja w internecie, ta też.

A potem wyjdźcie w teren. Mapa DOGOUT pokaże Ci, gdzie w okolicy chodzą inni opiekunowie i gdzie pies ma miejsce na spokojny spacer.